MAKТАБGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KAMQONLIK VA SEMIZLIKNI ERTA ANIQLASH HAMDA ULARNING OLDINI OLISHDA HAMSHIRANING PROFILAKTIK FAOLIYATINING ILMIY ASOSLARI (O`zbekiston tibbiyot ilmi, 2025)
Kirish. Maktabgacha yoshdagi bolalarda (1–5 yosh) sogʻlom oʻsish va rivojlanishni taʼminlash bolalar sogʻligʻini saqlashning asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Ushbu yosh davrida uchraydigan kamqonlik va semizlik holatlari bolaning kognitiv rivojlanishi, immun tizimi hamda keyingi hayotda kasalliklarga chidamliligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Shu sababli ularni erta aniqlash va oldini olish jamoat salomatligi sohasida ustuvor ahamiyat kasb etadi. Maqsad. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni erta aniqlash hamda ularning oldini olishda hamshiraning profilaktik faoliyati samaradorligini tahlil qilish. Material va tadqiqot usullari. 2000–2025 yillar oraligʻida Web of Science, Scopus, PubMed va Google Scholar bazalarida chop etilgan 150 dan ortiq ilmiy ish tahlil qilindi, shulardan 42 tasi chuqur oʻrganildi. Izlanish PRISMA yondashuvi asosida olib borildi. “Anemia”, “Obesity”, “Preschool children”, “Nurse-led interventions”, “Growth monitoring”, “Prevention” kabi kalit soʻzlardan foydalanildi. Natijalar va muhokama. Tahlillar natijasida muntazam oʻsish monitoringi (GMP), hamshiralar ishtirokidagi oilaviy maslahatlar va integratsiyalashgan intervensiyalar bolalarda kamqonlik va semizlik holatlarini kamaytirishda samarali ekanligi aniqlandi. Hamshiralar nafaqat fiziologik koʻrsatkichlarni kuzatish, balki ota-ona bilan birgalikda sogʻlom turmush tarzini shakllantirishda ham muhim rol oʻynaydi. Kompleks yondashuv (toʻgʻri ovqatlanishni yoʻlga qoʻyish + jismoniy faollik + tarbiyaviy maslahatlar) eng yuqori samarani bergan. Xulosalar. Maktabgacha yoshdagi bolalarda kamqonlik va semizlikni oldini olishda muntazam oʻsish monitoringi hamda hamshiralar tomonidan amalga oshiriladigan profilaktik chora-tadbirlar strategik ahamiyatga ega. Jamoat va oila bilan hamkorlikda oʻtkaziladigan ilmiy asoslangan intervensiyalar bolalar salomatligini mustahkamlashning eng samarali yoʻli hisoblanadi.